BS Lê Nguyễn Minh Tân – Khoa Hồi sức tích cực ngoại khoa (SICU)
Bạn có bao giờ nghĩ chỉ một viên sỏi thận có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ của mình không ?
Nhân một case bệnh, bệnh nhân có sỏi thận- sỏi niệu quản phải với biến chứng nghiêm trọng khi nhập viện với tình trạng Sốc nhiễm trùng từ đường tiết niệu và suy hô hấp phải thở máy xâm nhập với tỷ lệ tử vong cao. Khoa Hồi sức tích cực ngoại Khoa (SICU) đã phối hợp với khoa Ngoại Niệu với quá trình lọc máu liên tục (CRRT) khoảng 22 giờ, kèm đặt sonde JJ niệu quản đã thành công đưa bệnh nhân vượt qua giai đoạn nguy hiểm. Vậy chúng ta hãy cùng tìm hiểu sỏi thận là gì? Những nguyên nhân gây nên sỏi thận, triệu chứng , biến chứng và cách phòng ngừa nó.
1. Sỏi thận là gì?
– Thận là một cơ quan quan trọng trong hệ tiết niệu, đóng vai trò là bộ lọc máu tự nhiên của cơ thể, có nhiệm vụ loại bỏ urê và các khoáng chất dư thừa ra khỏi máu theo niệu quản đến bàng quang để thải ra ngoài. Khi một lượng lớn các khoáng chất này tích tụ trong thận tạo thành những khối rắn dạng tinh thể được gọi là sỏi thận.
– Một số loại sỏi thận : Sỏi canxi, Sỏi axit uric, Sỏi struvite, Sỏi cystine.
2. Các yếu tố nguy cơ tạo sỏi thận
– Yếu tố nguy cơ lớn nhất của sỏi thận là uống ít nước. Uống ít nước lượng nước tiểu cô đặc gây tăng kết tinh sỏi.
– Ăn mặn (nhiều natri), gây tăng bài tiết canxi qua nước tiểu
– Ăn quá nhiều đạm động vật, tăng acid uric và oxalat
– Béo phì và ít vận động
– Bệnh lý nền: Gout, tăng calci niệu, cường cận giáp; Tăng hấp thu oxalat (viêm ruột, sau phẫu thuật cắt ruột, bệnh Crohn)
– Sử dụng một số thuốc như vitamin D liều cao, thuốc lợi tiểu nhóm thiazide, thuốc điều trị HIV (indinavir)…
3. Triệu chứng thường gặp
– Đau hông lưng dữ dội, lan xuống hạ vị, bẹn, kèm buồn nôn/nôn.
– Đau hoặc buốt rát khi đi tiểu
– Tiểu ra máu là triệu chứng thường gặp ở những người bị sỏi đường tiết niệu. Nước tiểu có thể màu đỏ, hồng hoặc nâu.
– Nước tiểu đục hoặc có mùi hôi
– Sốt và ớn lạnh thường là dấu hiệu thận hoặc một vị trí khác của đường tiết niệu bị nhiễm trùng
4. Biến chứng thường gặp
– Cơn đau quặn thận
– Sỏi lớn gây tắc niệu quản hoặc bể thận, gây ứ nước thận kéo, tình trạng kéo dài gây suy giảm chức năng thận
– Nhiễm trùng đường tiết niệu: khi sỏi di chuyển làm tổn thương niêm mạc đường tiết niệu có thể tiểu máu, kèm tổn thương tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển
– Sỏi làm tổn thương niêm mạc đường tiết niệu → tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển=> Sốc nhiễm trùng (nhiễm trùng huyết) nếu vi khuẩn vào máu – đặc biệt khi tắc nghẽn đường tiết niệu
– Suy thận cấp hoặc mạn
– Một số biến chứng khác :Suy thận cấp hoặc mạn; Hẹp niệu quản mạn tính; áp xe thận
5. Phòng ngừa sỏi thận
Phòng ngừa sỏi thận chủ yếu dựa trên việc thay đổi lối sống, chế độ ăn uống và điều trị các yếu tố nguy cơ
– Uống đủ nước là cách phòng ngừa tốt nhất, uống khoảng 2-3l/ngày
– Hạn chế ăn quá mặn, khuyến cáo < 2.3g natri/ ngày (# 1 thìa cà phê muối), đồ ăn chế biến sẵn: mì gói, Snack,…
– Hạn chế ăn quá nhiều thịt đỏ, nội tạng, hải sản
– Hạn chế thực phẩm giàu oxalat (nếu có sỏi oxalat canxi): Cải bó xôi, củ dền, khoai lang, sô cô la, trà đen, hạt tiêu đen, đậu phộng…Nên ăn với lượng vừa đủ và ăn thực phẩm chứa canxi trong cùng bữa ăn với oxalat để làm giảm hấp thu oxalat.
– Bổ sung canxi từ thực phẩm:sữa, phô mai, rau xanh…Tránh sử dụng canxi dạng viên khi không có chỉ định
– Tăng tần suất vận động, kiểm soát cân nặng, tránh lối sống tĩnh tại
– Kiểm soát tốt các bệnh lý nền nếu có
Kết luận:
Sỏi thận là một bệnh lý tiết niệu phổ biến mà ít người quan tâm, nếu không phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây biến chứng nghiêm trọng cho cơ thể. Vì vậy cần khám bệnh và tầm soát bệnh định kỳ, khi phát hiện sỏi thận nên đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và có hướng điều trị đúng.
Tài liệu tham khảo:
- Urological Association (AUA) Guidelines on Medical Management of Kidney Stones (2019).
- Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh về thận – tiết niệu. Quyết định số 3931/QĐ-BYT ngày 21/09/2015 của Bộ trưởng Bộ Y tế