BS DƯƠNG QUỐC HIỀN
TRƯỞNG KHOA NHIỄM- BVĐK AN GIANG
Trong tuần lễ từ ngày 14/10-20/10/2026 TP.HCM phát hiện 05 ca bệnh não mô cầu tại Trường THCS Hai Bà Trưng (xã Hiệp Phước) và xã Thường Tân (Bình Dương cũ), trong đó có 01 ca tử vong. Cả 05 ca đều là não mô cầu nhóm B.
Bệnh do não mô cầu (Neisseria meningitides) là một bệnh nhiễm vi khuẩn cấp tính, đưa đến nhiễm trùng máu và viêm màng não. Đây là bệnh lây qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần và có khả năng gây thành dịch. Bệnh thường để lại di chứng nặng nề như chậm phát triển tinh thần, điếc, khuyết tật do mất chi. Tỷ lệ tử vong có thể từ 5 – 15%.
Theo thống kê của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, tỷ lệ mắc bệnh viêm màng não mô cầu ở Việt Nam lên đến khoảng 2,3/100.000 dân.
Vi khuẩn não mô cầu có 13 type huyết thanh, trong đó 5 type A,B,C,Y,W-135 gây bệnh cho trên 90% các trường hợp nhiễm não mô cầu trên toàn thế giới. Tại Khu vực phía Nam nước ta, sau năm 2012 ghi nhận các ca bệnh rải rác hàng năm, chủ yếu do type B gây bệnh (lên đến 94%), tuy nhiên giám sát chủ động của hệ thống y tế cũng ghi nhận type C.
Đường lây: Bệnh lây truyền qua đường hô hấp, chủ yếu do hít phải dịch tiết mũi, hầu họng từ người mang vi khuẩn (người bệnh và người lành mang trùng). Tỷ lệ người lành mang trùng là 5-25%, có thể lên đến 30–40% trong các vụ dịch.Đối tượng dễ mắc bệnh: Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thường gặp nhất là trẻ em dưới 5 tuổi, thanh, thiếu niên từ 14-20 tuổi, những người sống trong khu vực tập thể đông người (nhà trẻ, trường học, chung cư, doanh trại …) và người suy giảm miễn dịch.
Biểu hiện lâm sàng rất đa dạng từ Viêm họng, viêm phổi, nhiễm trùng huyết, viêm màng não … với hai triệu chứng thường gặp: sốt và ban xuất huyết hoại tử (còn gọi là tử ban):
Chẩn đoán bệnh dựa vào dịch tể, lâm sàng kết hợp với công thức máu, soi, cấy (máu, tử ban, dịch não tủy…) cùng với các cận lâm sàng khác: Xquang phổi, CT scanner, MRI… nhằm đánh giá mức độ nặng của bệnh.
Chẩn đoán phân biệt với: Bệnh do liên cầu lợn (Streptococcus suis), nhiễm khuẩn huyết do vi khuẩn khác, ban xuất huyết Henoch- Scholein …
Điều trị: Chọn một trong các kháng sinh (Ceftriaxon, Cefotaxim, Penicillin G), nếu dị ứng với Beta- lactams thì chọn (Ciprofloxacin, Chloramphenicol).
Dự phòng:
Chủ động tiêm vắc- xin phòng não mô cầu:
Vắc xin VA-Mengoc BC là vắc xin phòng ngừa bệnh viêm màng não do não mô cầu nhóm B, C được Finlay Institute nghiên cứu và sản xuất tại Cuba với công nghệ túi màng ngoài. Đây là loại vắc xin được sử dụng để phòng chống vi khuẩn não mô cầu nhóm B+C từ năm 1980 và được áp dụng rộng rãi nhất trên toàn thế giới. Đối tượng được chỉ định tiêm là trẻ từ 6 tháng tuổi đến người lớn 45 tuổi. Lịch tiêm vắc xin VA-Mengoc BC bao gồm 2 mũi cách nhau 6-8 tuần.
Vắc xin não mô cầu nhóm B (Bexsero) là vắc xin não mô cầu nhóm B thế hệ mới do GSK sản xuất tại Ý. Một trong những điểm nổi bật của vắc xin Bexsero đó là đối tượng tiêm chủng rộng, bé từ 2 tháng tuổi và người lớn đến 50 tuổi đã có thể tiêm phòng bệnh với hiệu quả bảo vệ lên đến 95%. Lịch tiêm vắc xin Bexsero cụ thể như sau:
Vắc xin não mô cầu nhóm A, C, Y, W (Menactra). Vắc xin Menactra (Mỹ) là vắc xin phòng ngừa bệnh do vi khuẩn não mô cầu nhóm A, C, Y, W-135 do Sanofi Pasteur sản xuất tại Mỹ. Lịch tiêm vắc xin Menactra cụ thể như sau:
*Tiêm chủng cơ bản:
*Tiêm chủng nhắc lại: Liều nhắc lại có thể được áp dụng cho nhóm tuổi từ 15 – 55 tuổi có nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu khuẩn và cách liều tiêm trước ít nhất 4 năm
Phòng bệnh chung:
Dự phòng sau tiếp xúc với bệnh nhân não mô cầu cho người tiếp xúc gần (sống chung nhà, cùng phòng trọ, làm việc chung…) với một trong kháng sinh sau:
< 12 tháng: 5mg/kg x2 lần/ ngày x 2 ngày
1-12 tuổi : 10mg/kg x2 lần/ ngày x 2 ngày
>12 tuổi: 600mg x 2 lần/ngày x 2 ngày.
TÀI LIỆU THAM KHẢO