Bị ong đốt là tai nạn sinh hoạt thường gặp nhưng có thể tiến triển thành phản vệ độ nặng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được xử trí khẩn cấp.
CẤP CỨU THÀNH CÔNG BỆNH NHÂN PHẢN VỆ ĐỘ III DO NHIỀU VẾT ONG ĐỐT
Mới đây, Khoa Cấp cứu – Bệnh viện Đa khoa An Giang đã tiếp nhận bệnh nhân nam N.Đ.T (57 tuổi) nhập viện trong tình trạng phản vệ nguy kịch sau khi bị ong đốt.
Theo người nhà bệnh nhân, khoảng 1 giờ trước khi nhập viện, trong lúc làm vườn, ông T. bị ong tấn công vào nhiều vị trí vùng đầu, mặt và cổ (khoảng 20 vết đốt). Ngay sau đó, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng đỏ da toàn thân, mệt nhiều, khó thở tăng dần và được gia đình đưa ngay đến Bệnh viện Đa khoa An Giang.
Thời điểm vào viện, bệnh nhân ở trong tình trạng lừ đừ, mạch nhanh 120 lần/phút, huyết áp tụt còn 80/50 mmHg, SpO2 giảm xuống 90%, thở nhanh nông và đỏ da toàn thân. Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị Phản vệ độ III do ong đốt theo Thông tư 51/2017/TT-BYT của Bộ Y tế và lập tức kích hoạt phác đồ cấp cứu khẩn cấp:
– Tiêm bắp Adrenaline ngay lập tức.
– Truyền tĩnh mạch Methylprednisolone và thuốc kháng Histamin.
– Theo dõi liên tục các chỉ số sinh tồn và thiết lập đường truyền tĩnh mạch.
Nhờ xử trí đúng phác đồ ngay từ phút đầu, tình trạng bệnh nhân cải thiện rõ rệt: tỉnh táo hơn, giảm khó thở, huyết áp nâng lên 90/60 mmHg. Sau đó, bệnh nhân được chuyển đến Khoa Hồi sức tích cực (ICU) để theo dõi sát nguy cơ phản vệ hai pha và biến chứng độc tố nọc ong. Khi sức khỏe đã ổn định hoàn toàn, bệnh nhân được chuyển về Khoa Nội Tổng hợp và xuất viện an toàn.
NGUỒN GỐC VÀ ĐỘC TÍNH CỦA NỌC ONG
Nọc ong chứa hỗn hợp các peptide và enzym có tính dị nguyên cao. Khi bị ong đốt, cơ thể giải phóng hàng loạt chất trung gian hóa học (như Histamin), gây giãn mạch toàn thân, thoát mạch, tụt huyết áp, co thắt phế quản và Phù Quincke đường hô hấp.
Ngoài ra, trường hợp bị nhiều vết ong đốt còn đối mặt với nguy cơ ngộ độc nọc ong, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như:
– Tiêu cơ vân cấp.
– Tan máu.
– Suy thận cấp do lắng đọng Myoglobin.
– Tổn thương tế bào gan và rối loạn đông máu.
DẤU HIỆU CẢNH BÁO PHẢN VỆ CẦN ĐẾN VIỆN NGAY
Sau khi bị ong đốt, nếu người bệnh có một trong các biểu hiện sau (thường xuất hiện từ vài phút đến 1 giờ), cần đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức:
– Trên da: Nổi mề đay, ngứa, đỏ da toàn thân, sưng phù môi, lưỡi, mí mắt.
– Hô hấp: Khó thở, khò khè, thở rít, cảm giác nghẹn vùng cổ họng.
– Tuần hoàn: Chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi, mạch nhanh nhỏ, tụt huyết áp.
– Thần kinh: Lơ mơ, kích thích hoặc mất ý thức.
HƯỚNG DẪN SƠ CỨU ĐÚNG CÁCH KHỊ BỊ ONG ĐỐT
1. Rời khỏi khu vực nguy hiểm: Di chuyển nhanh ra xa để tránh bị đàn ong tiếp tục tấn công.
2. Rút ngòi độc an toàn: Nếu là ong mật, dùng thẻ nhựa cứng hoặc móng tay gạt nhẹ để lấy ngòi ra. Tuyệt đối không dùng nhíp bóp mạnh vào túi nọc.
3. Vệ sinh vết đốt: Rửa sạch vùng da bị đốt bằng xà phòng và nước sạch.
4. Chườm lạnh: Dùng túi đá chườm lên vùng sưng để giảm đau và giảm hấp thu nọc độc.
5. Di chuyển đến cơ sở y tế: Theo dõi sát toàn thân và đưa người bệnh đến bệnh viện để bác sĩ kiểm tra.
BIỆN PHÁP PHÒNG TRÁNH TAI NẠN ONG ĐỐT
– Tránh đến gần, chọc phá hoặc làm động các tổ ong.
– Mặc quần áo dài tay, đội nón khi làm việc tại vườn, rừng hoặc nơi có nhiều cây cối.
– Hạn chế sử dụng nước hoa hoặc mặc quần áo màu sắc quá sặc sỡ khi đi vào khu vực có nhiều ong.
– Nếu ong bay quanh người, hãy giữ bình tĩnh, di chuyển chậm rãi ra xa, không xua tay hay đập phá khiến ong trở nên hung dữ.
BS. Trần Ngọc Trâm – Khoa Hồi sức tích cực (ICU), Bệnh viện Đa khoa An Giang