BS.CKI.Nguyễn Xuân Nguyện – Khoa Tai mũi họng
Ngủ ngáy không chỉ là một âm thanh khó chịu phá vỡ sự yên tĩnh của đêm mà còn là dấu hiệu tiềm ẩn của nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao mình hoặc người thân lại ngáy, và liệu tiếng ngáy đó có đáng lo ngại không?
Ngủ Ngáy Là Gì Và Tại Sao Chúng Ta Ngáy?
Ngủ ngáy xảy ra khi luồng không khí đi qua đường hô hấp trên (từ mũi đến cổ họng) bị cản trở trong lúc ngủ, khiến các mô mềm như vòm miệng mềm, lưỡi gà và phần sau của lưỡi rung lên và tạo ra âm thanh đặc trưng.
- Nguyên nhân dẫn đến ngủ ngáy:
- Đường thở bị thu hẹp: Đây là lý do chính. Khi đường thở bị hẹp, không khí phải di chuyển nhanh hơn, làm tăng rung động của các mô mềm.
- Tư thế ngủ: Nằm ngửa khiến lưỡi và vòm họng mềm rớt xuống, thu hẹp đường thở do trọng lực.
- Thừa cân, béo phì: Mô mỡ tích tụ quanh cổ có thể chèn ép đường thở, làm giảm không gian cho không khí lưu thông.
- Uống rượu, bia, thuốc an thần hoặc thuốc ngủ: Các chất này làm giãn cơ họng, khiến chúng dễ bị xẹp lại khi ngủ, cản trở đường thở.
- Nghẹt mũi, viêm xoang, hoặc dị ứng: Đường thở trên bị tắc nghẽn do cảm lạnh, dị ứng, hoặc viêm xoang khiến không khí khó lưu thông qua mũi, buộc bạn phải thở bằng miệng, làm tăng nguy cơ ngáy.
- Cấu trúc giải phẫu: Amidan to, lưỡi to, vách ngăn mũi vẹo, hoặc hàm nhỏ có thể làm hẹp đường thở.
- Tuổi tác: Khi lớn tuổi, trương lực cơ ở họng và lưỡi giảm đi, các cơ trở nên lỏng lẻo hơn, dễ gây ngáy.
- Hút thuốc lá: Gây viêm và sưng niêm mạc đường hô hấp, làm hẹp đường thở.
- Mang thai: Sự thay đổi hormone và tăng cân trong thai kỳ có thể dẫn đến ngủ ngáy ở phụ nữ.
- Tác động của ngủ ngáy ảnh hưởng đến sức khỏe
Tiếng ngáy tưởng chừng vô hại nhưng có thể là biểu hiện của Hội chứng Ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA) – một tình trạng nghiêm trọng cần được chẩn đoán và điều trị. Ngủ ngáy không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của người ngáy và người xung quanh mà còn gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe:
- Ban đêm: Người ngáy thường xuyên bị tỉnh giấc đột ngột do thiếu oxy, hoặc có cảm giác nghẹt thở, hụt hơi. Giấc ngủ không sâu dẫn đến cơ thể không được nghỉ ngơi đầy đủ.
- Ban ngày:
- Mệt mỏi, uể oải: Do giấc ngủ bị gián đoạn và thiếu oxy, cơ thể không được phục hồi năng lượng.
- Giảm tập trung, giảm trí nhớ: Ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu suất công việc và học tập.
- Dễ cáu kỉnh, thay đổi tâm trạng: Thiếu ngủ có thể gây ra những vấn đề về tâm lý, làm bạn dễ nổi nóng hoặc cảm thấy lo âu, buồn bã.
- Nguy cơ tai nạn: Buồn ngủ ban ngày làm tăng đáng kể nguy cơ tai nạn khi lái xe hoặc vận hành máy móc.
- Vấn đề sức khỏe lâu dài: Ngủ ngáy, đặc biệt là khi đi kèm với hội chứng ngưng thở khi ngủ, liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc các bệnh như:
- Huyết áp cao và các bệnh tim mạch khác như đột quỵ, đau tim, rối loạn nhịp tim.
- Bệnh tiểu đường tuýp 2.
- Trầm cảm và lo âu.
- Các vấn đề về chuyển hóa.
- Giải pháp khắc phục ngủ ngáy hiệu quả
Có nhiều cách để giảm thiểu và khắc phục tình trạng ngủ ngáy, từ những thay đổi đơn giản trong lối sống đến các can thiệp y tế:
- Thay đổi tư thế ngủ:
- Nằm nghiêng: Đây là tư thế được khuyến khích nhất để giảm ngáy. Bạn có thể dùng gối ôm hoặc chèn gối sau lưng để giữ tư thế nghiêng suốt đêm.
- Kê cao đầu: Nâng cao đầu giường khoảng 10-15cm hoặc dùng gối cao hơn một chút có thể giúp mở đường thở, ngăn không cho các mô mềm bị xẹp xuống.
- Điều chỉnh lối sống:
- Giảm cân: Nếu bạn thừa cân, việc giảm cân có thể giúp giảm áp lực lên đường thở, làm giảm mức độ ngáy đáng kể.
- Hạn chế rượu, bia và thuốc an thần: Tránh dùng các chất này vài giờ trước khi ngủ, vì chúng làm giãn cơ họng, gây ngáy.
- Bỏ thuốc lá: Hút thuốc làm tăng viêm và sưng ở đường hô hấp, khiến tình trạng ngáy trầm trọng hơn.
- Duy trì lịch trình ngủ đều đặn: Ngủ đủ giấc và đúng giờ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ tổng thể.
- Vệ sinh đường hô hấp:
- Vệ sinh mũi: Rửa mũi bằng nước muối sinh lý trước khi ngủ nếu bạn bị nghẹt mũi do cảm lạnh hoặc dị ứng.
- Điều trị dị ứng/viêm xoang: Kiểm soát tốt các tình trạng này có thể cải thiện luồng không khí qua mũi và họng.
- Thiết bị hỗ trợ:
- Dụng cụ chống ngáy: Bao gồm miếng dán mũi giúp mở rộng lỗ mũi, xịt họng làm săn chắc các mô, hoặc dụng cụ chỉnh hàm giúp đẩy hàm dưới ra trước để mở đường thở.
- Máy CPAP (Continuous Positive Airway Pressure): Đây là phương pháp điều trị hiệu quả nhất cho những người bị ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn nặng. Máy CPAP duy trì một áp lực dương liên tục trong đường thở, giữ cho đường hô hấp luôn mở suốt đêm.
- Can thiệp y tế: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đề nghị phẫu thuật để loại bỏ mô thừa ở họng (như cắt amidan, chỉnh hình lưỡi gà), chỉnh sửa vách ngăn mũi, hoặc điều trị các bất thường về cấu trúc khác gây tắc nghẽn đường thở. Một số công nghệ mới còn có thiết bị cấy ghép thần kinh để kích thích thần kinh, giữ cho đường thở mở.
- Chẩn đoán và lời khuyên quan trọng
Để xác định chính xác nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của ngủ ngáy, đặc biệt nếu nghi ngờ có OSA, bạn cần:
- Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ tai mũi họng hoặc chuyên gia về giấc ngủ sẽ kiểm tra cấu trúc đường hô hấp của bạn.
- Nghiên cứu giấc ngủ (Polysomnography): Đây là phương pháp chẩn đoán vàng. Bạn sẽ ngủ tại phòng khám hoặc tại nhà với các thiết bị theo dõi nhịp thở, nhịp tim, nồng độ oxy trong máu, hoạt động não và cử động cơ thể trong khi ngủ.
Đừng bao giờ xem thường tiếng ngáy của mình hoặc người thân. Ngủ ngáy không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và cuộc sống hàng ngày mà còn có thể là dấu hiệu của một bệnh lý tiềm ẩn nguy hiểm.
Do đó, chủ động tìm hiểu và thăm khám bác sĩ khi cần thiết là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của bản thân và những người xung quanh. Một giấc ngủ chất lượng là nền tảng vững chắc cho một cuộc sống khỏe mạnh, năng động và hạnh phúc.
Tài liệu tham khảo:
– Sarkis LM, Jones AC, Ng A, Pantin C, Appleton SL, MacKay SG, (2023), “Australasian Sleep Association position statement on consensus and evidence based treatment for primary snoring”. Respirology;28(2):110-119.
– Sabrina Felson, MD, (2024), “Sleep disorders and snoring treatment snore”, WebMD.
– https://www.sleeptest.co.uk/snoring/