Hình 1 – Loét giác mạc trên mắt
Đôi mắt không chỉ đóng vai trò thẩm mỹ mà còn là cơ quan thiết yếu đảm bảo khả năng lao động và sinh hoạt hàng ngày của mỗi người. Tuy nhiên, tại khu vực phía Nam, tỷ lệ mắc bệnh viêm loét giác mạc đang có chiều hướng tăng cao, chủ yếu xuất phát từ đặc thù của môi trường canh tác lúa nước [3]. Ghi nhận từ thực tế lâm sàng cho thấy, các ca bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn và vi nấm đang ngày càng phổ biến, đe dọa nghiêm trọng đến thị lực của người bệnh [1, 2, 6]. Nếu không được phát hiện kịp thời, chỉ từ một vết xước nhỏ do lá lúa quẹt hoặc dị vật bay vào mắt, giác mạc có thể tiến triển thành ổ loét sâu, có nguy cơ gây mù lòa vĩnh viễn chỉ trong thời gian ngắn. Suy giảm hoặc mất thị lực không chỉ mất đi khả năng lao động của người bệnh mà còn tạo ra gánh nặng kinh tế và tâm lý rất lớn cho gia đình.
1. Loét giác mạc là gì? Về mặt cấu trúc, giác mạc có thể được ví như một “tấm kính chắn gió” trong suốt nằm ở lớp ngoài cùng của nhãn cầu, cho phép ánh sáng truyền qua để duy trì chức năng thị giác [4]. Trong quá trình lao động nông nghiệp, nếu mắt vô tình bị tác động cơ học bởi lá lúa hoặc bụi trấu, lớp biểu mô bảo vệ của “tấm kính” này sẽ bị trầy xước. Khi hàng rào bảo vệ tự nhiên bị phá vỡ, các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn hoặc vi nấm từ môi trường đất và bùn nước sẽ dễ dàng xâm nhập vào bên trong [4, 8]. Các vi sinh vật này sẽ tiếp tục phát triển và phá hủy các mô sâu hơn, biến một vết xước nhỏ thành ổ viêm loét đục mờ, chứa dịch mủ, hậu quả là cản trở đường truyền của ánh sáng và làm mất khả năng quan sát [1, 2].
Hình 2 – Góc nhìn khi bị loét giác mạc ít: mờ, chói
2. Tại sao loét giác mạc lại đặc biệt nguy hiểm?Các nghiên cứu y khoa khẳng định rằng, viêm loét giác mạc không phải là tình trạng viêm kết mạc (đau mắt đỏ) thông thường, mà được xếp vào nhóm cấp cứu nhãn khoa với nguy cơ để lại nhiều di chứng nặng nề [5, 6]. Các tác nhân vi sinh vật có khả năng tiết ra độc tố làm hoại tử và bào mòn các lớp của mắt, dẫn đến biến chứng thủng nhãn cầu hay còn gọi là thủng giác mạc [4, 8]. Nguy hiểm hơn, khi giác mạc bị thủng, vi khuẩn và dịch mủ sẽ tràn vào các khoang bên trong nhãn cầu gây viêm nội nhãn, phá hủy toàn bộ cấu trúc giải phẫu của mắt; ở giai đoạn này, tiên lượng điều trị bảo tồn là vô cùng thấp. Quá trình dẫn đến mù lòa có thể diễn tiến một cách cấp tính, nhãn cầu có nguy cơ bị hỏng hoàn toàn chỉ sau vài ngày nếu người bệnh nhiễm phải các chủng vi khuẩn có độc lực cao [1, 5, 8].
3. Các yếu tố nguy cơ dẫn đến loét giác mạc Tại An Giang và các khu vực canh tác nông nghiệp, người bệnh thường đối mặt với các nguy cơ thông qua những thói quen lao động hàng ngày. Các tai nạn nông nghiệp như lá lúa quẹt, dị vật bụi trấu hay vôi bột văng trúng mắt là nguyên nhân phổ biến nhất. Các vật thể này thường mang theo một lượng lớn vi khuẩn và nấm mốc trú ngụ tự nhiên trong vùng đất trũng, nước mương rạch hoặc thậm chí là nguồn nước giếng được người bệnh sử dụng để sinh hoạt sau khi làm đồng [3, 6].
4. Dấu hiệu lâm sàng cảnh báo viêm loét giác mạc Khi tình trạng nhiễm trùng xảy ra, cơ thể sẽ xuất hiện những triệu chứng cảnh báo điển hình mà người bệnh cần đặc biệt chú ý. Triệu chứng nổi bật nhất là cơn đau nhức dữ dội ở mắt, mức độ đau thường nghiêm trọng hơn rất nhiều so với tình trạng đỏ mắt quan sát được bên ngoài, đi kèm với cảm giác cộm xốn rõ rệt như có dị vật kẹt cứng bên trong mà không thể lấy ra được [4]. Bệnh nhân thường biểu hiện đỏ mắt nhiều, chảy nước mắt liên tục và có tình trạng kích ứng mạnh với ánh sáng, khiến họ khó có thể mở mắt bình thường [6]. Chức năng thị giác cũng suy giảm đáng kể, tầm nhìn mờ đục như có lớp sương mỏng che phủ, và khi tự quan sát bằng mắt thường có thể phát hiện một ổ viêm màu trắng đục hoặc vết xám mờ xuất hiện trực tiếp trên vùng giác mạc của mắt [4, 8].
6. Tiên lượng phục hồi và di chứng Về khả năng hồi phục, hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào thời điểm chẩn đoán và can thiệp ban đầu. Khi ổ loét lành lại, tổ chức mô mới sẽ tạo thành “sẹo giác mạc” đục mờ, cơ chế tương tự như sự hình thành sẹo trên bề mặt da [4]. Mặc dù phác đồ điều trị có thể tiêu diệt triệt để các vi sinh vật gây bệnh, nhưng nếu tổn thương để lại mô sẹo lớn và nằm ở vị trí trung tâm lòng đen, người bệnh vẫn có nguy cơ suy giảm thị lực vĩnh viễn hoặc mù lòa [6]. Do đó, việc tuân thủ các biện pháp dự phòng luôn mang lại hiệu quả y tế cao hơn việc điều trị di chứng.
7. Các biện pháp dự phòng và bảo vệ mắt mỗi ngàyNgười bệnh được khuyến cáo trang bị kính bảo hộ hoặc kính râm bản rộng trong quá trình làm ruộng, cắt cỏ, hoặc phun hóa chất để ngăn chặn các dị vật cơ học văng vào mắt. Đồng thời, cần tuân thủ nguyên tắc rửa tay chân bằng xà phòng sát khuẩn trước khi tiếp xúc với vùng mặt. Đặc biệt, đối với những trường hợp có sử dụng kính áp tròng, tuyệt đối không dùng nước sinh hoạt (nước máy) hoặc nước mương tự nhiên để vệ sinh kính, do đây là môi trường chứa nhiều loại vi sinh vật có khả năng gây tổn thương nghiêm trọng cho giác mạc [7, 8].
8. Kết luận Tình trạng đỏ mắt đi kèm với các triệu chứng đau nhức dữ dội, cộm xốn và suy giảm thị lực không đơn thuần là bệnh lý viêm kết mạc thông thường, mà là dấu hiệu cấp cứu nhãn khoa cần được lưu tâm đặc biệt. Sự chủ quan trong việc tự ý sử dụng các chế phẩm thuốc tại nhà hoặc đắp các loại lá cây theo kinh nghiệm dân gian có thể đẩy tổn thương giác mạc đến giai đoạn không thể can thiệp phục hồi. Người bệnh không nên trì hoãn việc tiếp cận y tế; việc ưu tiên sắp xếp thời gian để thăm khám sớm tại các chuyên khoa mắt mang ý nghĩa sống còn đối với thị lực, tránh nguy cơ phải đối mặt với tình trạng mù lòa vĩnh viễn. Việc tuân thủ quy trình thăm khám y khoa chính thống là biện pháp an toàn nhất để bảo vệ và duy trì nguồn sáng quý giá của mỗi người.
Khoa Mắt – Bệnh viện Đa khoa An Giang
Tài liệu tham khảo
[1] CDC. Clinical Overview of Acanthamoeba Keratitis. Published March 27, 2025. Accessed March 27, 2025. https://www.cdc.gov/acanthamoeba/hcp/clinical-overview-acanthamoeba-keratitis/index.html
[2] Wang Y, Jiang L, Zhao Y, et al. Biological characteristics and pathogenicity of Acanthamoeba. Front Microbiol. 2023;14:1147077. doi:10.3389/fmicb.2023.1147077
[3] PubMed. Clinical characteristics and antibiotic susceptibility patterns of bacterial keratitis in the South of Vietnam. [Case series study at Ho Chi Minh City Eye Hospital, 2020-2021]. Accessed March 27, 2025.
[4] Boyd K. What Is a Corneal Ulcer (Keratitis)?. American Academy of Ophthalmology. Published September 13, 2023. Accessed July 13, 2026. https://www.aao.org/eye-health/diseases/corneal-ulcer
[5] Gokhale NS. Medical management of infectious keratitis. Indian J Ophthalmol. 2008;56(3):215-220. doi:10.4103/0301-4738.40360
[6] Rathi VM, Murthy SI, Mitra S. Keratitis: Diagnosis and Management. Indian J Ophthalmol. 2023;71(4):1123-1130. doi:10.4103/ijo.IJO_2825_22
[7] Contact Lens-Related Eye Infections. American Academy of Ophthalmology. Published August 20, 2022. Accessed July 13, 2026. https://www.aao.org/eye-health/diseases/contact-lens-infections
[8] Corneal Ulcer Overview. Medscape. Updated October 12, 2023. Accessed July 13, 2026. https://emedicine.medscape.com/article/1194028-overview




