Trong thời gian gần đây nhiều bệnh nhân tuổi còn rất trẻ nhập vào khoa Hồi sức trong tình trạng hôn mê do xơ gan giai đoạn cuối, suy đa cơ quan, phải điều trị rất khó khăn từ thở máy, lọc máu thải chất độc, các thuốc điều trị bệnh não gan…nhưng kết quả vẫn không tốt, tỷ lệ tử vong còn cao.
Bệnh xơ gan thường được xem là căn bệnh của những người lớn tuổi hoặc những người nghiện rượu lâu năm. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều cơ sở y tế cho thấy số lượng bệnh nhân trẻ tuổi mắc bệnh gan do rượu bia đang có xu hướng gia tăng đáng kể. Điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp xuất phát từ những hiểu biết chưa đúng về chỉ số men gan.
Khi men gan bình thường không có nghĩa là gan khỏe mạnh
Nhiều người trẻ thường xuyên uống rượu bia nhưng vẫn yên tâm vì kết quả xét nghiệm men gan (AST, ALT, GGT) nằm trong giới hạn bình thường hoặc hơi cao một chút. Họ cho rằng gan chưa bị tổn thương và tiếp tục duy trì thói quen sử dụng đồ uống có cồn. Họ đâu biết rằng khi tế bào gan bị tổn thương (hoại tử) do mỗi lần uống rượu sẽ phóng thích các men như AST, ALT, GGT vào máu làm nồng độ chúng tăng lên. Cơ thể sẽ chuyển hóa các men này thành các chất khác vì vậy nồng độ của chúng trong máu sẽ giảm dần nếu các tác nhân gây tổn thương tế bào gan không còn (rượu, bia, virus, thuốc, hóa chất).
Men gan chỉ là một trong nhiều chỉ số đánh giá tình trạng gan. Ở giai đoạn đầu của bệnh gan do rượu, men gan có thể tăng nhưng cũng có thể hoàn toàn bình thường. Thậm chí ở giai đoạn xơ gan nặng, khi số lượng tế bào gan còn lại rất ít, men gan có thể không tăng cao như mọi người vẫn nghĩ. Điều này dẫn đến một sai lầm nguy hiểm: “Men gan bình thường đồng nghĩa với gan bình thường”.
Một sai lầm nữa là nhiều người còn cho rằng: Uống bia không hại bằng rượu mạnh; Chỉ uống vào cuối tuần thì không ảnh hưởng sức khỏe; Uống nhiều nhưng xét nghiệm men gan vẫn bình thường nên không đáng lo; Có thể sử dụng thuốc bổ gan hoặc thực phẩm chức năng để “giải độc” sau khi uống. Đây đều là những quan niệm chưa chính xác. Bất kỳ loại đồ uống có cồn nào, nếu sử dụng thường xuyên hoặc quá mức, đều có thể gây tổn thương gan tích lũy theo thời gian.
Rượu bia âm thầm phá hủy gan như thế nào?
Gan là cơ quan chính chịu trách nhiệm chuyển hóa cồn. Khi uống rượu bia thường xuyên, các tế bào gan liên tục phải làm việc quá mức để xử lý độc chất. Quá trình tổn thương thường diễn ra theo các giai đoạn: Gan nhiễm mỡ do rượu – Viêm gan do rượu – Xơ hóa gan- Xơ gan và Ung thư gan.
Trong nhiều năm đầu, người bệnh hầu như không có triệu chứng rõ ràng. Họ vẫn làm việc, sinh hoạt và chơi thể thao bình thường. Chính sự “im lặng” của bệnh khiến nhiều người chủ quan.
Khi phát hiện xơ gan thì đã quá muộn
Điều đáng tiếc là phần lớn bệnh nhân chỉ được chẩn đoán xơ gan khi xuất hiện các biến chứng như: Mệt mỏi kéo dài; Phù chân; Cổ trướng (bụng báng); Vàng da, vàng mắt; Xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản; Rối loạn ý thức do bệnh não gan. Lúc này, tổn thương gan đã nhiều không thể hồi phục hoàn toàn. Việc điều trị chủ yếu nhằm làm chậm tiến triển bệnh và phòng ngừa biến chứng.
Làm thế nào để bảo vệ lá gan?
Để phòng ngừa bệnh gan do rượu bia, đặc biệt ở người trẻ tuổi, cần lưu ý:
- Không đánh giá sức khỏe gan chỉ dựa vào men gan.
- Hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia.
- Khám sức khỏe định kỳ, bao gồm siêu âm gan và các xét nghiệm chức năng gan khác.
- Không lạm dụng các sản phẩm quảng cáo là “giải độc gan” hoặc “hạ men gan”… Rồi an tâm uống rượu, bia.
- Duy trì cân nặng hợp lý, chế độ ăn lành mạnh và tập luyện thường xuyên.
- Tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa khi có tiền sử uống rượu bia kéo dài.
Thông điệp cuối cùng
Men gan không phải là “tấm giấy chứng nhận” cho một lá gan khỏe mạnh. Nhiều người trẻ vẫn đang âm thầm tiến triển từ gan nhiễm mỡ đến xơ gan dù kết quả men gan không tăng nhiều. Việc hiểu đúng ý nghĩa của các xét nghiệm gan và hạn chế sử dụng rượu bia là chìa khóa quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Đừng đợi đến khi xuất hiện vàng da, cổ trướng hay xuất huyết tiêu hóa mới nhận ra gan đã bị tổn thương nghiêm trọng không thể hồi phục. Với bệnh gan do rượu bia, phòng ngừa luôn hiệu quả hơn điều trị.
Một Bệnh nhân trẻ tuổi bị hôn mê gan đang điều trị tại khoa Hồi sức
BSCKII. Phạm Ngọc Kiếu Trưởng khoa Hồi sức BVĐK An Giang